تاج‌الدین آوجی
 آرامگاه تاج‌الدین آوجی (سید تاج‌الدین)، منطقه حَفْرِیّه، استان واسط، عراق | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوالفضل محمد بن مجدالدین الحسین بن علی بن زید |
| لقب | تاج‌الدین |
| نسب | امام سجاد(ع) |
| محل زندگی | نجف، عراق |
| تاریخ وفات | ۷۱۱ق |
| محل دفن | منطقه حَفْرِیّه، استان واسط، عراق |
| خویشاوندان سرشناس | شمس‌الدین حسین؛ شرف‌الدین |
| اطلاعات علمی | |
| سایر | نقابت سادات ایران و عراق؛ از واعظان و خطیبان عصر ایلخانان |
| فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی | |
| سیاسی | از نزدیکان اولجایتو و مرتبط با دربار ایلخانی |
| اجتماعی | نقابت سادات و نقش در گرایش اولجایتو به تشیع |
- با محمد آوجی اشتباه نشود.
تاج‌الدین آوجی یا آوی (درگذشت: ۷۱۱ق) نقیب سادات ایران و عراق[۱] و از عالمان شیعه در عصر ایلخانان بود.[۲] نسب او با هفده واسطه به امام سجاد(ع) می‌رسید.[۳] نام او ابوالفضل محمد بن مجدالدین الحسین بن علی بن زید بود.[۴] نسبت «آوجی» یا «آوی» به آوه منسوب دانسته شده است.[۵] تولد او در شهر الکفل عراق گزارش شده است.[۶]
آوجی با دربار اولجایتو ارتباط داشت و از نزدیکان او به‌شمار می‌رفت.[۷] منابع، نقش او را در گرایش اولجایتو به تشیع و تحولات مذهبی دوره او گزارش کرده‌اند.[۸] در گزارش‌های تاریخی، تاج‌الدین آوجی و خواجه سعدالدین ساوجی، از وزیران دوره ایلخانی، از چهره‌های مؤثر در گرایش اولجایتو به تشیع معرفی شده‌اند.[۹] همچنین گزارش شده است که حضور آوجی در دستگاه ایلخانی به حضور علمای شیعه، از جمله علامه حلی، در دربار اولجایتو کمک کرد.[۱۰]
به گزارش برخی از مورحان، سعدالدین ساوجی به فساد مالی متهم شد و در پی بدگویی مخالفان، مورد خشم اولجایتو قرار گرفت و کشته شد. تاج‌الدین نیز به همدستی با او متهم شد.[۱۱] در گزارش ابن‌عنبه، مورخ و نسب شناس شیعی، رشیدالدین فضل‌الله، تاریخ‌نگار و وزیر ایلخانی، نیز پس از اختلاف با تاج‌الدین نزد اولجایتو از او بدگویی کرد.[۱۲] پس از این بدگویی، اولجایتو تاج‌الدین را به سادات سپرد.[۱۳] رشیدالدین سپس یکی از بزرگان سادات را با وعده نقابت عراق به قتل تاج‌الدین ترغیب کرد.[۱۴]
درباره علت این دشمنی، ابن‌عنبه تبدیل زیارتگاه ذوالکفل به مسجد به دستور تاج‌الدین را از زمینه‌های مخالفت رشیدالدین دانسته است.[۱۵] او نارضایتی سادات عراق از شمس‌الدین حسین، فرزند تاج‌الدین و متولی نقابت عراق، را نیز از عوامل دیگر گزارش کرده است.[۱۶] جعفریان، پژوهشگر و نویسنده حوزه تاریخ، مخالفت رشیدالدین را با سابقه یهودی‌گری و روابط او با یهودیان مرتبط دانسته است.[۱۷] در روایتی متفاوت، القاشانی، مورخ ایرانیِ دوره ایلخانی، نوشته است که اولجایتو به سبب علوی بودن تاج‌الدین از کشتن او خودداری می‌کرد، اما رشیدالدین با جعلی دانستن نسب‌نامه او زمینه صدور فرمان قتل را فراهم کرد.[۱۸] برخی پژوهشگران، اقدامات صاحب‌منصبان سنی دربار اولجایتو علیه سعدالدین ساوجی و سید تاج‌الدین آوجی را تلاشی برای تضعیف نفوذ شیعیان در دربار دانسته‌اند.[۱۹]
در نهایت، تاج‌الدین و دو فرزندش، شمس‌الدین و شرف‌الدین، در ۷۱۱ق کشته شدند.[۲۰] القاشانی تاریخ این واقعه را سوم ذی‌الحجه ۷۱۱ق ذکر کرده است.[۲۱] پس از تاج‌الدین، نقابت سادات در خاندان او ادامه یافت و نواده‌اش نیز به نقابت سادات نجف رسید.[۲۲] ابن‌بطوطه، جهانگرد و سفرنامه‌نویس مراکشی در قرن هشتم قمری، نقیب نجف را از صاحبان نفوذ اصلی شهر توصیف کرده است.[۲۳]
آرامگاهی منسوب به تاج‌الدین آوجی نیز در منطقه حَفْریه در استان واسط، در حدود ۵۰ کیلومتری جنوب بغداد، قرار دارد.[۲۴]
پانویس
- ↑ ابن‌عنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۳۱۳.
- ↑ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۶۴ش، ص۵۹۷؛ حافظ ابرو، ذیل جامع‌التواریخ رشیدی، ۱۳۵۰ش، ص۴۸–۵۱.
- ↑ ابن‌عنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۳۴۱.
- ↑ ابن‌عنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۳۱۳.
- ↑ ابن‌عنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۳۱۱.
- ↑ مرقد السید تاج الدین فی واسط بین الماضی والحاضر، عین العراق نیوز.
- ↑ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۶۴ش، ص۵۹۷؛ حافظ ابرو، ذیل جامع‌التواریخ رشیدی، ۱۳۵۰ش، ص۴۸–۵۱.
- ↑ القاشانی، تاریخ اولجایتو، ۱۳۸۴ش، ص۹۹.
- ↑ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۶۴ش، ص۶۰۸؛ حاجیلو، ریشه‌های تاریخی تشیع در ایران، ۱۳۸۶ش، ص۱۲۹.
- ↑ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۶۴ش، ص۶۰۸؛ حافظ ابرو، ذیل جامع‌التواریخ رشیدی، ۱۳۵۰ش، ص۴۸–۵۱؛ شوشتری، مجالس المؤمنین، ۱۳۵۴ش، ج۲، ص۳۵۸–۳۵۹.
- ↑ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۶۴ش، ص۶۰۸.
- ↑ ابن‌عنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۳۱۳.
- ↑ ابن‌عنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۳۱۴.
- ↑ ابن‌عنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۳۱۴.
- ↑ ابن‌عنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۳۱۳.
- ↑ ابن‌عنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۳۱۴.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۷۰۵.
- ↑ القاشانی، تاریخ اولجایتو، ۱۳۸۴ش، ص۱۳۱–۱۳۲.
- ↑ آهنچی و عبادی، «بازخوانی رسمیت یافتن تشیع در ایران عهد اولجایتو»، ص۷۵.
- ↑ ابن‌عنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۳۱۴.
- ↑ القاشانی، تاریخ اولجایتو، ۱۳۸۴ش، ص۱۳۱.
- ↑ ابن‌عنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۳۱۵.
- ↑ ابن‌بطوطه، رحلة ابن بطوطه، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۳۶.
- ↑ مرقد السید تاج الدین فی واسط بین الماضی والحاضر، عین العراق نیوز.
منابع
- آهنچی، آذر و مهدی عبادی، «بازخوانی رسمیت یافتن تشیع در ایران عهد اولجایتو»، فصلنامه شیعه‌شناسی، شماره ۳۰، تابستان ۱۳۸۹ش.
- ابن‌بطوطه، محمد بن عبدالله، رحلة ابن بطوطة: تحفه النظار فی غرائب الامصار و عجائب الاسفار، محقق و مقدمه‌نویس: عبدالهادی تازی، رباط، أکادیمیة المملکة المغربیة، ۱۴۱۷ق.
- ابن‌عنبه، احمد بن علی، عمدة الطالب فی أنساب آل أبی‌طالب، قم، انصاریان، ۱۴۱۷ق.
- القاشانی، عبدالله بن محمد، تاریخ اولجایتو، تصحیح مهین همبلی، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۸۴ش.
- تتوی، ابوالجود احمد بن نصرالله، تاریخ الفی، ویراستاری غلامرضا طباطبایی مجد، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، بی‌تا.
- جعفریان، رسول، اطلس شیعه، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۸۷ش.
- حاجیلو، محمدعلی، ریشه‌های تاریخی تشیع در ایران، قم، آشیانه مهر، ۱۳۸۶ش.
- حافظ ابرو، عبدالله، ذیل جامع‌التواریخ رشیدی، به اهتمام خانبابا بیانی، تهران، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۰ش.
- حرزالدین، محمدحسین، تاریخ النجف الأشرف، قم، دلیل ما، ۱۳۸۵ش.
- حمدالله مستوفی، حمد الله بن ابی‌بکر، تاریخ گزیده، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران، امیر کبیر، ۱۳۶۴ش.
- شوشتری، نورالله بن شریف الدین، مجالس المؤمنین، تهران، انتشارات اسلامیه، ۱۳۵۴ش.